Sinds de 17e eeuw maakt de wetenschap een grandioze ontplooiing door, waarvan we op talloze manieren de vruchten plukken. Het succes hangt samen met de keuze voor een strikt objectieve houding, waarin gevoelens geen rol mogen spelen. Dit staat haaks op religieuze belevingen en op geloofsvertrouwen, die voor veel mensen (binnen en buiten geloofsgemeenschappen) van grote betekenis zijn. Daarom neigt men er toe om wetenschap en religie scherp van elkaar te scheiden. Maar de wetenschap heeft het wereldbeeld ook drastisch veranderd, wat het geloven niet onberoerd kan laten. Daar zijn al veel algemene beschouwingen aan gewijd, die soms nogal abstract overkomen. Dit boek is daarentegen gericht op een achttal concrete raakpunten, geplaatst in het kader van een beknopt overzicht van de ontwikkeling van de natuurwetenschappen. Kernbegrippen zijn 'transcendentie', dat in de hedendaagse filosofie een 'comeback' beleeft; 'de ruimtetijd' als structuur van de kosmos; 'de Natuurwet', die achter de nu aanvaarde natuurwetten steekt en 'Inspiratie', als bron van geloof en religie. Hier en daar worden uitstapjes gemaakt naar bijbelgedeelten en andere religieuze teksten, die door de wetenschap een nieuwe betekenis krijgen.
'Rijnsdorp werpt allerlei vragen op: Is het heelal een schepping? Is er een levensziel? Is biologie te herleiden tot scheikunde? Is het darwinisme aanvaardbaar? Is het vraagstuk van de theodicee (hoe kan een rechtvaardige God het kwaad toelaten) ooit op te lossen? Geloven is in dit boek sui generis, het is en staat op zichzelf. Dat geldt ook voor de gelovigen, ze blijven beeld van God.' - JW, in: de stem van het Boek (een uitgave van de Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid te Brussel), jaargang 17 nummer 3 (oktober 2006)
'Juist na de kwantumtheorie en de verwerving van kennis omtrent DNA liggen er mogelijkheden om het geloof in God mogelijk te maken, aldus de auteur. Een boek dat tot denken prikkelt. De auteur houdt zijn lezers ondanks een soms overweldigende kennisoverdracht met samenvattingen per hoofdstuk bij de les. Hij brengt zijn ideeën overtuigend en doordacht.' - W. Kleisen, t.b.v. de Nederlandse Bibliotheek Dienst: 13-10-2005
'Rijnsdorp maakt gebruik van de moderne natuurkunde, tot en met de DNA-technologie. Uiteraard met zeer grote aandacht voor 'losse eindjes'. Zonder de theologie te veronachtzamen. (...) Wetenschap en geloof zijn weliswaar niet onder een noemer te brengen, maar wel is hij ervan overtuigd dat de gehele natuur beheerst wordt door 'De Natuurwet'. Die kennen we nu weliswaar nog niet, maar eens zal hij ontdekt worden en alle bestaande natuurwetten verhelderen en een definitief einde maken aan elke relativiteit en twijfel. Ook op bijbelteksten zal dan het definitieve licht geworpen worden. Dus toch een intelligent design!' - in: De Humanist, nr.6, 2005
INHOUD
voorwoord
1. uitgangspunten 1.1 wetenschap is veel maar niet alles 1.2 woorden en hun betekenissen 1.3 uitspraken tussen geloof en wetenschap 1.4 jodendom en christendom 1.5 samenhang en gespletenheid van de wetenschappen 1.6 wijsbegeerte 1.6.1 inleiding 1.6.2 Buber, Rosenzweig en Levinas 1.6.3 God en filosofie 1.7 religie en wetenschap 1.8 overzicht over de volgende hoofdstukken
2. veranderingen van het wereldbeeld 2.1 inleiding 2.2 het antieke wereldbeeld 2.3 het Griekse en het middeleeuwse wereldbeeld 2.4 het wereldbeeld van de klassieke natuurkunde 2.4.1 het begin 2.4.2 Newton 2.4.3 wending naar de wiskunde; Psalm 19 2.4.4 determinisme 2.5 het wereldbeeld van de moderne natuurkunde 2.5.1 de relativiteitstheorie 2.5.2 consequenties van de relativiteitstheorie; de Natuurwet 2.5.3 de kwantumtheorie 2.5.4 de evolutie van de kosmos 2.6 waarheid in het dagelijks leven en in de wetenschappen 2.6.1 inleiding 2.6.2 waarheid in het dagelijks leven 2.6.3 waarheid in de wiskunde en de logica 2.6.4 waarheid in de natuurkunde 2.6.5 waarheid in de modellering van menselijke verrichtingen 2.6.6 waarheid in de modellering van menselijke attitudes 2.6.7 waarheid in de organisatiekunde 2.7 samenvatting
3. is het heelal een schepping? 3.1 vraagstelling 3.2 de Verlichting en reacties daarop 3.3 Godsbewijzen 3.3.1 het ontologisch godsbewijs 3.3.2 het kosmologisch godsbewijs 3.3.3 het fysico-theologisch godsbewijs 3.4 onvolmaaktheden in de schepping 3.5 maar de wetenschap heeft toch bewezen dat God niet bestaat? 3.5.1 Gagarin 3.5.2 Herman Philipse 3.6 God en schepping in de procesfilosofie 3.7 God en schepping in de chaostheologie 3.7.1 schepping uit het niets 3.7.2 de vele betekenissen van chaos 3.8 de schepper van de ruimtetijd 3.8.1 inspirerende teksten 3.8.2 grijpt de Schepper in? 3.8.3 zelfbeperking van de Schepper 3.9 maar dit is toch natuurlijke theologie? 3.10 samenvatting
4. ontwikkeling van het leven en van de cultuur 4.1 koolstof is een uniek element 4.2 is biologie te herleiden tot scheikunde? 4.2.1 DNA 4.2.2 is er een levensziel? 4.2.3 volledige reductie tot scheikunde? 4.3 de biologische evolutie 4.3.1 het verschijnsel evolutie en de verklaring daarvan 4.3.2 onderbouwing van en kritiek op het Darwinisme 4.3.3 het ontstaan van leven 4.3.4 is het Darwinisme aanvaardbaar? 4.4 samenwerking en compassie 4.5 leren en creativiteit, de evolutie van de cultuur 4.6 genoom en cultuur 4.7 vrijheid en verantwoordelijkheid 4.8 samenvatting
5. goed en kwaad, inspiratie en verlossing 5.1 inleiding 5.2 het probleem van de theodicee en pogingen tot oplossing 5.2.1 probleemstelling 5.2.2 het kwaad niet serieus nemen 5.2.3 het lijden opheffen 5.2.4 God van het goede en God van het kwade 5.2.5 als God het wil 5.2.6 de strenge God die de zonden straft door ziekte en ramp 5.2.7 lijden als verlies van gemeenschap met God 5.2.8 de goede God heeft alleen raadgevende macht 5.2.9 God heeft een beperkte uitvoerende macht 5.2.10 Satan als boodschapper van God 5.2.11 God als Schepper van het kwaad 5.2.12 voorlopige conclusie 5.3 afweging tussen de twee overgebleven mogelijkheden 5.3.1 God die goed en kwaad in zijn plan opneemt 5.3.2 een kwade tegenmacht 5.3.3 mijn keuze 5.4 Inspiratie en verbond in het Eerste Testament 5.4.1 Inspiratie 5.4.2 verbond met de mensheid 5.4.3 verbond met het volk Israël 5.4.4 de Tien Woorden 5.4.5 de Ballingschap en daarna 5.5 het latere Jodendom 5.5.1 Talmoed en Midrasjiem 5.5.2 verguizing en vervolging 5.6 Inspiratie en verbond in de christelijke traditie 5.6.1 de bronnen 5.6.2 het verbond van Jezus met de discipelen 5.6.3 de weg van Jezus 5.7 verlossing 5.7.1 wie hebben er deel aan? 5.7.2 is er een leven na dit leven mogelijk? 5.7.3 wat gebeurt er dan met het kwaad? 5.8 samenvatting
nawoord
bijlagen I. graden van (in)tolerantie II. hoe afstand en tijd elkaar beïnvloeden III. vertalen van Genesis 1:1-3 IV. reactie op Philipse's Atheïstisch Manifest V. efficiëntie van de beklimming van een berghelling
