Verschenen in april 2010
De levenskunst is terug. Dat heeft te maken met de situatie waarin we leven. We hebben ons losgerukt uit de beknellende banden van het religieuze, het politieke, het traditionele, het sociale en het economische. Het sociale lijkt gestold in allerlei maatschappelijke en dienstverlenende organisaties. De levenskunst wil de aandacht voor de persoon herstellen en het vriendschappelijke in de verhoudingen. De religieuze ervaring is opgedroogd in godsdienstige waarheden. Ze zoekt naar nieuwe levenskracht. De geldmarkt implodeerde. Ze lijkt niet in staat het vanzelfsprekende vertrouwen te herstellen.
De moderne mens is naarstig op zoek naar nieuwe relatievormen, zowel met zichzelf als met zijn omgeving. Wij ogen als rondvliegende meteoren zonder bindingen. Velen raken de grip op hun druk bezette zelf kwijt. We hebben moeite om betekenisvolle relaties met onszelf en met anderen aan te gaan. Dat is één van de kernproblemen van onze moderne tijd. De levenskunst dankt haar bestaan aan deze situatie. Ze reikt mogelijkheden aan om de zelfrelatie te versterken en waardevolle verbindingen aan te gaan. Levenskunst is de zorg voor een beheerste en bevriende relatie met onszelf en met anderen. Welke omgang met het zelf en de ander stimuleert de levenskunst? Wat is het zelf? Welke levenskunsten of oefeningen zijn bruikbaar? Welke ethische arbeid wordt in zo'n oefening verricht? Wat is vriendschap? Deze vragen worden in het middendeel van dit boek beantwoord met Socrates, Aristoteles, de Romeinse Stoa, Augustinus en de Montaigne. Het inleidende deel behandelt de filosofie en bouwstenen van de hedendaagse levenskunst. Het slotdeel gaat over levenskunstethiek en een herwaardering van het centrale thema van dit boek: vriendschap.
Het boek is een lees- en leerboek, bedoeld voor iedereen met belangstelling voor levenskunst en vriendschap, voor docenten en studenten, studie- en cursusgroepen, filosofen en andere geïnteresseerden.
Voorwoord 9
INLEIDEND DEEL 11
Vraagstelling en opbouw van het boek
Filosofie en bouwstenen levenskunst
Inleiding 11
Hoofdstuk 1 Filosofie van de levenskunst 17
1.1 Een zelfoefening in het denken 19
1.2 Een vragende en onderzoekende filosofie 20
1.3 Een filosofie in beweging gezet door een stemming:
de verwondering 22
1.4 Een filosofie die onderweg is 25
1.5 Een filosofie die mogelijkheden aanreikt voor
de vorm-geving van het eigen leven 26
Vragen 29
Hoofdstuk 2 Bouwstenen van de levenskunst 30
2.1 Het maken van keuzes 32
2.2 Vrij zijn om ... 34
2.3 Het morele 36
2.4 De omgang met het zelf en de ander 39
2.5 Levenservaringen 41
Vragen 43
MIDDEN DEEL 44
Omgangsvormen met het zelf en de ander
Vriendschapsopvattingen
Hoofdstuk 3 Socrates 44
Een kritisch ondervragende omgang met het zelf en de ander 44
3.1 Een sidderrog 45
3.2 Voorrang van de enkeling 49
3.3 Het zelf: de plek waar inzicht en wijsheid aanwezig is 51
3.4 De kunst van het vragen stellen 54
3.5 Een socratische oefening 61
3.6 Vriendschap 62
Slot 66
Vragen 71
Hoofdstuk 4 Aristoteles 72
Een voortreffelijke omgang met het zelf en de ander 72
4.1 Over de mens, zijn kwetsbaarheid en gebrekkigheid 75
4.2 Wat weten emoties? 78
4.3 Deugd als een dispositie 82
4.4 Praktische wijsheid of verstandigheid 85
4.5 De kunst het juiste midden te treffen 90
Oefenen in voortreffelijkheden 90
4.6 Vriendschap 97
Slot 104
Vragen 105
Hoofdstuk 5 De Romeinse Stoa 107
Lucius Annaeus Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius 107
Een inspecterende omgang met het zelf en de ander 107
5.1 Waarom maken emoties fouten? 114
Woede als voorbeeld 114
5.2 Meesterschap over het leven 119
5.3 Wanneer neem je de filosofie ter hand? 123
5.4 Leefregels voor een evenwichtig leven 126
Wanneer leg je je bij iets neer? 126
5.5 Een inspecterende omgang met het zelf 130
Over onafhankelijkheid en gemoedsrust 130
5.6 Een stoïcijnse oefening 133
Op zoek naar je innerlijke kompas en innerlijke vrijheid 133
5.7 Vriendschap 138
Slot 142
Vragen 145
Hoofdstuk 6 Aurelius Augustinus 146
Een liefdevolle omgang met het zelf en de ander 146
6.1 Zelfinkeer 152
Hoe weten we wat we zoeken? 152
6.2 Leven met een nabije en onkenbare God 156
6.3 De kunst van het naderen 161
6.4 Wat doet de liefde? 164
6.5 Oefening 170
6.6 Vriendschap 171
Slot 176
Vragen 177
Hoofdstuk 7 Michel de Montaigne 178
Een openhartige en onbevangen omgang met het zelf en de ander 178
7.1 Het ruwe materiaal, dat ben ik 183
Wanneer ben je een goede leerling van je ervaringen? 183
7.2 Het leven als een reis 190
Het reizen zelf is het doel van het reizen 190
7.3 De kunst jezelf te schrijven 192
Het ik als bron van kennis 192
7.4 Het leven als meesterstuk 195
7.5 Een schrijfoefening 198
7.6 Vriendschap 202
Slot 205
Vragen 207
SLOTDEEL 208
Levenskunstethiek
Vriendschap
Hoofdstuk 8 Levenskunstethiek 208
Een reflectieve omgang met het zelf en de ander 208
8.1 Een herwaardering van de ethiek 211
8.2 Functioneringswijze: wat bewerkt de ethiek? 224
Slot 230
Enkele regels uit de Tao 230
Vragen 231
Hoofdstuk 9Vriendschap 232
Een herwaardering 232
9.1 Vriendschap in de klassieke filosofie 234
Een korte terugblik 234
9.2 Vriendschap als een wijze van leven 237
9.3 Vriendschap, een moderne uitdaging 255
Slot 263
Vragen 266
Noten 267
Schema 280
Literatuur 282
Zie tevens:
Mensbeelden en levenskunst, De mens en de kunst het eigen leven vorm te geven
Goed leven, Meer geluk dan wijsheid?
Filosofie als levenskunst
Leeftijd en Levensloop, aforismen
Op: http://www.humanistischverbond.nl/diensten/index.html,
2010
Wat
het boek van Kleinlugtenbelt zo waardevol maakt is dat hij in de bespreking van
de verschillende filosofen de praktijk op de voorgrond zet. In elk hoofdstuk
wordt naast de aandacht voor het levensverhaal van de betreffende filosoof en
de essentiële punten van diens levenskunstopvatting, uitgebreid stilgestaan bij
een oefening uit die traditie. Zulke oefeningen kunnen wij vandaag de dag ook
in ons eigen leven inpassen. Daarnaast staat Kleinlugtenbelt bij elke hoofdstuk
kort stil bij de opvatting van vriendschap die een bepaalde filosoof heeft. Elk
hoofdstuk eindigt met een aantal prikkelde vragen waarover in een groep van
gedachten gewisseld kan worden.
Met
het boek van Kleinlugtenbelt is er weer een inspirerend en degelijk doorwrocht
boek over de levenskunst verschenen. Een boek dat ook voor geestelijk
verzorgers zeer interessant is. Ook zij kunnen inspiratie putten uit dit boek
wanneer het gaat om het begeleiden van mensen die in heel specifieke
omstandigheden - vaak gedwongen - bezig gaan met de omgang met zichzelf. Daarin
komen immers ook vragen aan bod als: Wanneer leg je je bij iets meer?
Wanneer ben je een goede leerling van je ervaringen? Wat weten emoties? Hoe om
te gaan met emoties? Deze en andere
vragen worden door Kleinlugtenbelt op een degelijke en inspirerende wijze behandeld.
Niet om een antwoord op te formuleren, maar om te laten zien hoe je met
dergelijke vragen kunt leven, hoe ze een ingang vormen voor het ontdekken en
beoefenen van de eigen levenskunst.
Martijn Rozing
|
