Het is weer recessie en volgens het kabinet Balkenende II vraagt een recessie om bezuinigingen op de overheidsuitgaven. Een van de meest getroffen sectoren is volksgezondheid, waar de bezuinigingen plaatsvinden in de vorm van eigen bijdragen en eigen risico's voor verzekerden, kortingen op allerhande subsidies en pakketverkleining (van het ziekenfondspakket of het in te voeren basisverzekeringspakket),.Vanuit normatief-filosofisch perspectief is de pakketverkleining het interessantst. Bij het inperken van dat pakket wordt namelijk gebruik gemaakt van rechtvaardigheidscriteria, die zouden moeten aangeven of een bepaalde voorziening of behandeling collectief moet worden betaald dan wel voor eigen rekening van de patiënt kan komen. Een van de meest gebruikte en meest geliefde criteria is het criterium van de strakke medische indicatie. Een behandeling zou, volgens dit criterium, alleen collectief vergoed moeten worden als deze een door medici aanvaarde oplossing biedt voor een als medisch aangemerkte behoefte. Anders gezegd: het ziekenfondspakket of basisverzekeringspakket is er voor gezondheidsproblemen, niet voor allerlei andere vormen van leed. Mensen kunnen lijden onder een slechte relatie of last hebben van een gehorige woning, maar relatieproblemen en geluidsoverlast beschouwen we niet als ziekte, dus eventuele oplossingen voor deze vormen van leed horen niet thuis in het ziekenfondspakket. In tijden van krapte kan de grens van de medische indicatie nog wat scherper worden getrokken: Is chronische vermoeidheid een medisch probleem als medici die aandoening in bloedbanen en leverwaarden niet kunnen terug vinden? Is depressiviteit een medisch probleem? Is onvruchtbaarheid een medisch probleem? En wat telt nog als medische behandeling? Een bezoekje aan een prostitué, als de patiënt daarvan opknapt? Acupunctuur? Homeopathische medicijnen? Wat te denken van een medische behandeling zoals IVF die wel het probleem van ongewenste kinderloosheid kan oplossen (je kunt er zwanger van raken), maar niet de onderliggende pathologie (de afwijking aan de eileiders, waardoor een vrouw onvruchtbaar is wordt door IVF niet gerepareerd)? Telt zo'n behandeling dan toch als medisch en dus vallend binnen de grenzen van het ziekenfondspakket? Een adoptiekind krijg je toch ook niet op kosten van het ziekenfonds? In dit themanummer van Filosofie & Praktijk gaat het over zin en onzin van het medische indicatiecriterium met name ten aanzien van de voortplantingstechnologie, en over de gewenste omvang en status van het basisverzekeringspakket. Voortplantingstechnologie wordt nogal eens als een luxe voorziening beschouwd (recent nog door minister Hoogervorst van VWS die een deel van de behandelingen op dit terrein uit het pakket verwijderde). Waarom zoveel moeite doen voor genetisch eigen kinderen, waarom zou je geen pleegkind in huis halen of een kind adopteren als je zo graag wilt moederen? Inez de Beaufort onderzoekt in haar artikel waar het verlangen naar genetisch eigen kinderen vandaan komt en of dit verlangen inderdaad als verwend gedoe kan worden afgedaan. Wybo Dondorp en Marian Munk stellen de vraag aan de orde of voortplantingstechnologie ook zou mogen worden ingezet zonder medische indicatie in strikte zin. Zou je de reageerbuisbevruchting mogen gebruiken om biologisch gedeeld lesbisch moederschap te realiseren? Als Anna zwanger wil worden met Bella's eicel door middel van IVF, is het dan fair om Anna voor te houden dat zij voor IVF geen medische indicatie heeft? Dondorp acht het gebruik van het medische indicatiecriterium bij gewone IVF behandeling al zodanig vertroebeld dat hij het moeilijk houdbaar vindt om bij dergelijke verzoeken opeens dogmatisch vast te houden aan het medische indicatiecriterium. Munk ziet ook weinig kwaad in de oneigenlijke toepassing van IVF en pre-implantatiediagnostiek. Dondorp en Munk staan niet uitgebreid stil bij de vraag wie wat nu precies zou moeten betalen; zij beraden zich op de toelaatbaarheid van voortplantingstechnologie zonder medische indicatie als zodanig. Over de kosten gaat het vervolgens wel uitgebreid in de bijdrage van Govert den Hartogh, die zich afvraagt of wij een algemeen verplichte ziektekostenverzekering zouden moeten invoeren met een verplichte premie. Kunnen we mensen eigenlijk wel dwingen zich te verzekeren voor ziektekosten en zo ja op grond waarvan dan? Den Hartogh komt tot de conclusie dat iedereen wel verplicht solidair zou moeten zijn met andermans ziektekosten, maar dat van welgestelden niet kan worden geëist dat zij zich verzekeren voor eigen toekomstige risico's. Het themanummer wordt afgesloten met enkele overpeinzingen van Margo Trappenburg in de minima.
Techniek en de kinderwens
Inleiding 3
Prins Harry, de cuculus canorus, behangers of Franse zangers 5 Inez de Beaufort
Vergoeding van IVF: alleen als het echt nodig is? 14 Wybo Dondorp
Kinderwens met het oog op weefseldonatie, een ethische reflectie 28 Marian Munk
Autonome keuze en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid in de gezondheidszorg 38 Govert den Hartogh
Minima philosophica 48 Margo Trappenburg
Recensies Bedrijfsfilosofie en bedrijfsethiek: Stilstaan en de verleiding van vooruitgang 51 Mercel Becker The end of Over-consumption 54 Koo van der Wal Ontsnappend wild 58 Jozef Keulartz
